31 مرداد 1396 29/11/1438 2017 Aug 22

 
  صفحه اصلی
  زندگینامه مهتدین (متن)
  راهنمای مهتدین
  حقوق بشر از دیدگاه اسلام
  اسلام و مسيحيت
  اسلام و يهوديت
  اسلام و لائيك
  اسلام و بوداييت
  اسلام و بهائيت
  اسلام و تشيع
  اسلام و تصوف
  پاسخ به مستشرقین
  مقالاتی در دفاع از دین اسلام
  اسلام شناسی
  كليپهاي صوتي
  کليپهاي تصويري
  کـتـابـخـانـه
  ارسـال زندگینامه
  عضویت در خـبرنامه
  در مـورد سایت
  تماس با ما
  ارتبـاط با ما
 
تعداد کليپهاى صوتى: 377

تعداد كليپهاى تصويرى: 9

تعداد کل مقالات: 2158
تـعداد اعضاء سایت : 605
بازدید کـل سایت : 1971618
 

سایت نوار اسلام

سایت جامع فتاوی اهل سنت و جماعت

 

مشاهده مقاله   
 

شماره مقاله :

3072 تعداد مشاهده : 431 تاریخ اضافه : 2016-06-24

 

نوشتن حدیث پس از وفات رسول الله صلی الله علیه وسلم

بسم الله الرحمن الرحیم


نوشتن حدیث پس از وفات رسول الله صلی الله علیه وسلم


مقاله ی زیر برگرفته از کتاب "پاسداری راستین از سنت پیامبر صلی الله علیه وسلم" است. این کتاب از سه بخش اساسی تشکیل شده است که در بخش اول، نویسنده به نقد و بررسی کتاب "أضواء علی السنة المحمدیة" تألیف ابوریه می پردازد و شبهات وارد شده بر سنت نبوی توسط مستشرقین "شرق شناسان" و نویسندگان معاصر را رد می کند و پاسخی علمی می دهد. و بخش دوم، شامل برخی از شبهه هایی است که در گذشته و حاضر در مورد سنت رسول الله صلی الله علیه وسلم مطرح شده که به آنان نیز پاسخ داده می شود. اما بخش سوم کتاب شامل پاسخ به شبهه های کسانی است که حجت بودن سنت را انکار می کنند؛ پاسخ به آنان توسط دکتر عبدالغنی عبدالخالق داده شده است.


این مقاله برگرفته از بخش اول کتاب است.


پس از اینکه رسول الله صلی الله علیه وسلم دار فانی را وداع گفتند و به ملکوت اعلی پیوستند، نویسندگان حدیث اعم از صحابه و تابعین افزایش یافتند، روایت شده که سعید بن جبیر در راه با ابن عباس رضی الله عنهما سخن می‌ گفت و از او چیزهایی می ‌شنید، میان راه آن را می‌ نوشت و بعداً رونویسی می‌ کرد.


عبدالرحمن پسر ابی زناد از پدرش نقل می‌ کند: «ما حلال و حرام را می ‌نوشتیم، ابن شهاب هر چیزی را که می‌ شنید آن را یادداشت می‌ کرد. هنگامی که مردم به او نیاز پیدا کردند متوجه شدم او از همه ی مردم داناتر است».


دوران خلافت یزید بن معاویه در روز گرمی کتاب‌ های هشام بن عروه آتش گرفتند، هشام همیشه می ‌گفت «ای کاش خانواده و اموالم به جای کتاب‌ ها می ‌سوختند».


عمر رضی الله عنه تصمیم گرفت احادیث را جمع ‌آوری کند و در این مورد با صحابه مشورت کرد. آنها گفتند کار خوبی است، عمر رضی الله عنه شروع کرد به استخاره کردن ولی در استخاره دلش آرام نگرفت.


بیهقی از عروه بن زبیر روایت می‌ کند: «عمر رضی الله عنه خواست حدیث را جمع‌ آوری کند و با اصحاب مشورت کرد. آنها نظر عمر رضی الله عنه را پذیرفتند و عمر رضی الله عنه تا یک ماه شروع کرد به استخاره کردن و در نهایت تصمیم گرفت و گفت: «من خواستم احادیث رسول الله صلی الله علیه وسلم را بنویسم؛ اما ملتی که قبل از شما بود را به یاد آوردم، آنها احادیث پیامبرشان را نوشتند و کتاب الله را رها کردند، سوگند به الله من کتاب پروردگار را هرگز با چیزی مشتبه نمی‌ کنم».


تدوین عمومی حدیث

امور بر این منوال بود که بعضی از بزرگان می ‌نوشتند و بعضی دیگر خودداری می ‌کردند تا اینکه دوران خلیفه‌ ی راشد عمر بن عبدالعزیز به فضل الله فرا رسید، ایشان از ترس نابود شدن حدیث و آمیخته شدن حق و گمراهی در سال 100 هجری تصمیم به جمع ‌آوری حدیث گرفت، نامه ‌ای به فرمانداران و علمای بزرگ آن دوران نوشت و دستور دادند احادیث را جمع ‌آوری کنند.


امام مالک در موطأ روایت می ‌کند: «عمر بن عبدالعزیز نامه‌ ای به ابوبکر بن محمد بن عمرو بن حزم نوشت که تمام احادیث و سنت رسول الله صلی الله علیه وسلم را بنویسند چون می ‌ترسم، عالمان وفات یابند و حدیث از بین برود و به او سفارش کرد احادیثی که نزد عمره دختر عبدالرحمن انصاری و قاسم پسر محمد پسر ابوبکر است را بنویسد».


بخاری به صورت معلق[1] روایت می ‌کند: «عمر بن عبدالعزیز به ابی ‌بکر بن حزم نوشت که تمام احادیث شهر خودش را بنویسد. چون می‌ ترسم عالمان فوت کنند و حدیث از بین رفته و محو شود».


ابونعیم در تاریخ اصفهان از عمربن عبدالعزیز روایت می ‌کند: «به تمام نواحی کشور نوشت احادیث رسول الله صلی الله عليه وسلم را جمع ‌آوری کنید».


یکی از بزرگانی که خلیفه ی عادل برای او نامه فرستاد امام محمد بن مسلم بن شهاب زهری مدنی، یکی از امامان برجسته و دانشمندان اهل حجاز بودند و در سال 124 هجری وفات یافتند.


شور و شوق برای عملیات تدوین:

عالمانی که مأمور جمع ‌آوی حدیث شدند، در تمامی شهرها آستین همت بالا زدند و مأموریت را به بهترین نحو به پایان رساندند، احادیث را جمع‌ آوری کردند. آنها را منظم و صحیح و ضعیف را از هم جدا ساختند و هیچ کدام از آنها نوشتن احادیث را مکروه یا گناه نمی‌ دانستند، بنابراین اختلاف در مورد نوشتن حدیث برطرف شد و همه ی بزرگان بر جواز نوشتن حدیث اجماع کردند حتی آن را برای افرادی که باید علم را به مردم می آموختند اما بیم فراموشی آن را داشتند مستحب و یا واجب می ‌دانستند[2].


عملیات تدوین حدیث با رونق و شکوفایی فراوانی شروع شد، و بزرگانی که به امانت و راستگویي و تحقیق و پایداری معروف بودند، خود را برای این مأموریت مهم فارغ ساختند و از هر چیز دیگری دست برداشتند. از رختخواب دوری کرده و به قلم و کاغذ روی آوردند و به روایت از بزرگان و شنیدن و گرفتن حدیث از آنان بسیار حریص بودند.


شب‌ های زیادی را بیدار ماندند، صحرا و بیابان‌ ها را پیمودند، در شهر و مناطق زیادی گشت و گذار کردند، در راه علم و روایت حدیث با وجود هزینه های فراوان و کم بودن وسائل سفر و سواری به مسافرت پرداختند.


همه ی این بزرگان نمونه ها و الگوهای والایی بودند که نام خود را در تاریخ ثبت و ماندگار کردند.

بزرگان احادیث را جمع آوری می کردند و به نقد و بررسی آنها می ‌پرداختند و کتاب‌های صحیح و سنن و مسندها را نوشتند، تا اینکه در قرن سوم که به عصر طلایی معروف است تمام احادیث رسول الله صلی الله علیه وسلم تدوین و ثبت شد. با پایان قرن سوم تقریبا دوره‌ ی جمع و نقد احادیث و خلاقیت در تألیف کتب حدیث و استقلال در نقد و تعدیل و تجریح خاتمه یافت و از قرن چهارم به بعد دوران تهذیب و استدراک (کامل کردن) و اختصار احادیث آغاز گشت.


بطور خلاصه چنین نتیجه می ‌گیریم که هیچ زمانی بدون تدوین رها نشده است بلکه جمع‌ آوری سنت به صورت ویژه‌ ای در دوران اول آغاز شد. این کار در عصر صحابه و اوائل تابعین کم کم شدت گرفت و در نهایت دوران تابعین شکل عمومی به خود گرفت و همچنان شدت‌ گرفت و ریشه دوانید و در خاتمه ی قرن سوم - که آن سه قرن به برکت در ایمان و علم و عمل و هدایت و راستکاری و پایداری مشهور اند - بر ساقه‌ های خویش راست و پایدار استوار گشت.


 

مراحل تاریخی تدوین حدیث:

گفتیم که عملیات عمومی تدوین در اواخر قرن اول هجری آغاز شد و عالمان نواحی و شهرهای اسلامی به ندای خالصانه ی خلیفه ی دادگر خود عمر بن عبدالعزیز لبیک گفتند و مردان ثابت قدم در دین و علم، خود را برای جمع ‌آوری احادیث در شهرهای مختلف، خود را از هر چیز دیگری فارغ گردانیدند و در این میدان وسیع به رقابت پرداختند.


-         امام مالک در مدینه (متوفی 179 ﻫ).

-         ابو محمد عبد العزیز بن جریج (متوفی150ﻫ) در مکه.

-         اوزاعی در شام (متوفی156 ﻫ).

-         معمر بن راشد (متوفی 152ﻫ) در یمن.

-         سعید بن ابی عروبه (متوفی 156ﻫ) و حماد بن سلمه (متوفی 176ﻫ) در بصره.

-         سفیان ثوری (متوفی 161ﻫ) در کوفه .

-         عبدالله بن مبارک (متوفی 181ﻫ) در خراسان.

-         هشیم بن بشیر (متوفی 188ﻫ) در واسط.

-         جریر بن عبد الحمید (متوفی 188ﻫ) در ری.


و بزرگان دیگری که همه در قرن دوم بودند روش آنها جمع‌ آوری احادیث همراه با اقوال صحابه و فتاوای تابعین بود و این روش به وضوح در موطا امام مالک دیده می ‌شود‌.


سپس مرحله ‌ای دیگر در تدوین حدیث آغاز می ‌شود که جدا کردن اقوال و فتاوای صحابه و تابعین از احادیث رسول الله صلی الله علیه وسلم است، آغاز آن در اول قرن دوم هجری بود.


هر کدام منهجی را پیش گرفتند، برخی از آنها اقدام به تألیف مسند کردند، مسند یعنی اینکه احادیث هر صحابی را جداگانه و بدون موضوع ‌‌بندی ذکر می ‌کردند، مثلاَ حدیث نماز کنار حدیث زکات و جهاد نوشته می‌ شد. مانند مسند امام احمد و عثمان بن شیبه و اسحاق بن راهویه و دیگران، آنها خود را مقید به جمع احادیث صحیح نکردند، بلکه احادیث صحیح و حسن و ضعیف را با سند آن روایت می ‌کردند.


برخی دیگر بر اساس ابواب فقهی کتاب نوشتند مانند صحاح شش گانه که تمامی احادیث آن ها با سند ذکر شده است، در این گروه عده ای مانند بخاری و مسلم تنها حدیث صحیح را روایت می کردند اما بعضی دیگر احادیث صحیح و حسن و ضعیف را با هم روایت می‌ کردند، و گاهی اوقات صحت و ضعف حدیث را بیان می ‌نمودند، گاهی هم به دلیل اعتماد بر خواننده و قدرتش بر نقد و بررسی احادیث، به صحت و ضعف حدیث اشاره نمی ‌کردند، مانند سنن چهارگانه که عبارتند از: سنن ابی داود، سنن ترمذی، سنن نسائی و سنن ابن ماجه.


قرن سوم (سال 200 تا 300 ﻫ) بهترین دوران در جمع و نقد و بررسی حدیث بود. امامان و نخبگان و نقادان زبردست و زیرک در این دوره ظهور کردند، ستاره ‌های كتب ششگانه و امثال آنها که تألیفاتشان تقریبا شامل تمام احادیث ثابت شده از رسول الله صلی الله علیه وسلم می‌ شود، در این عصر درخشیدند، احادیثی که فقها و تحلیل‌ گران و نویسندگان و استادان به آنها استدلال می ‌کنند، و رهیافتگان و مصلحان و ادیبان و علمای اخلاق و علمای روانشناسی و جامعه شناسان نیازهای خود را در آن ها می ‌یابند.


برگرفته از کتاب "پاسداری راستین از سنت پیامبر صلی الله علیه وسلم" تألیف: ابو محمد، محمد بن محمد ابوشهبه

 



[1]- معلق: یعنی از ابتدای سند حدیث یک یا دو راوی حذف شده باشد. امام بخاری بیشتر در موضوعات ابواب و احادیث شاهد روایت‌ ها را به صورت معلق آورده اما در احادیث اصلی کتاب همگی با سند متصل روایت شده‌ اند.

[2]- فتح الباری: ج 1، ص 165.

بازگشت به ابتدا

بازگشت به نتایج قبل

ارسال به دوستان

چاپ  
     

اخبار جهان اسلام

سايت عصر اسلام

 

 

سايت اسلام تيوب

سایت دائرة المعارف شبکه اسلامی

 

علي رضی الله عنه  به روايت از رسول

‎الله  صلی الله علیه و سلم  مي‌گويد ايشان فرمودند: «أُعْطِيتُ مَا لَمْ يُعْطَ أَحَدٌ مِنَ الأَنْبِيَاءِ»، فَقُلْنَا مَا هُوَ يَا رَسُولَ الله، فَقَالَ: «نُصِرْتُ بِالرُّعْبِ، وأُعْطِيتُ مَفَاتِيحَ الأَرْضِ، وسُمِّيْتُ أَحْمَدَ، وَجُعِلَتْ لِي التُّرَابُ طَهُوراً، وَجُعِلَتْ أُمَّتِي خَيْرَ الأُمَمِ». (به من چيزهايي داده شده‌است كه به هيچ‌يك از پيامبران داده نشده‌است، گفتم: اي رسول خدا، آنها چه هستند؟ فرمود: خدا رُعب و هراس از مرا در دل دشمنانم انداخت و با آن یاریم کرد و به من كليدهاي زمين داده شده، به اسم ‌احمد نام گذاري شدم، خاك برايم وسيله پاك كننده قرار داده شده و امتم بهترين امّتها قرار داده شده ‌است.
صحيح بخاري، ش335




 

شما از كجا با اين سايت آشنا شديد؟


1- لينك از سايتهاى ديگر
2- توسط دوستان
3- جستجو در انترنت

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

کلیه حقوق سایت متعلق به سایت مهتدین می باشد.

All Rights Reserved For Mohtadeen.com © 2009-2010